على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2697
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
قلت ( qalat ) ا . ع . هلاك . و منه قولهم : ان المسافر و متاعه لعلى قلت الا ما وقى الله تعالى . قلت ( qalat ) م . ع . قلت قلتا ( از باب سمع ) : هلاك گرديد . و قلت فلان : كم گرديد گوشت فلان . قلت ( qellat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كمى و نقصان و اندكى . و تنگى و كميابى و نادرى و ندرت . و قلت فهم : كمى عقل و حماقت . قلتاق ( qalt q ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - آن جزء از زين اسب كه از چوب سازند و بر آن برنشينند . قلتبان ( qalt - b n ) و ( qalta - b n ) ا . پ . سنگى كوتاه و اسطوانهاى كه بر بالاى پشت بامها غلطانند . و مردم ديوث و بيحميت و به چشم خود بين . و قواد و قرمساق . قلتبانى ( qaltab ni ) ا . پ . قرمساقى و جاكشى و ديوثى . و قلتبانى كردن : جاكشى كردن . قلتبوس ( qaltbus ) ا . پ . مردم ديوث و بىحميت و قرمساق . قلتة ( qaletat ) ص . ع . شاة قلتة : گوسپندى كه شير آن شيرين نباشد . قلتق ( qaltaq ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - قلتاق . قلته ( qalte ) ا . پ . ديوث و قرمساق و قواد . قلتين ( qoll tayn ) ا . ع . گرمابه و حمام . و دو خم بزرگ كه در آن يكهزار و دويست رطل عراقى آب گنجد . قلج ( qolj ) ص . پ . چارپائى از اسب و استر و خر كه هر دو بند پاهايش از يكديگر دور باشد و مهرههاى زانوى وى بهم نزديك به نحوى كه هنگام راه رفتن بهم سائيده شوند . قلج ( qelej ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - قليج و شمشير . قلچاق ( qalc q ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - بازوبند آهنين . قلح ( qalh ) ا . ع . خر سالخورده . قلح ( qelh ) ا . ع . جامهء چركين . قلح ( qolh ) ع . ج . اقلح و قلحاء . قلح ( qalah ) ا . ع . زردى دندان . قلح ( qalah ) م . ع . قلح الرجل قلحا ( از باب سمع ) : زرد شد دندانهاى آن مرد . و كذا : قلحت اسنانه . قلح ( qaleh ) ا . ع . چركينى . قلحاء ( qalh ' ) ص . ع . مؤنث اقلح : زنى كه دندانهايش زرد شده باشد . ج : قلح و قلحان . قلحاس ( qelh s ) ا . ع . مرد زشت روى قبيح شكل . قلحامة ( qelh mat ) ص . ع . شيخ قلحامة : پير فانى . قلحان ( qolh n ) ع . ج . اقلح و قلحاء . قلحز ( qelhazz ) و ( qellahz ) ا . ع . فربه متكبر فيرنده كه گفتار وى بيشتر از كردار خود باشد . قلحزة ( qalhazat ) ا . ع . رفتار شخص كوتاه بالا . قلحم ( qalham ) ا . ع . نام مردى . قلحم ( qelhamm ) ا . ع . مرد نازندهء به خود . و كلانسال . قلحم ( qallamm ) ا . ع . كلانسال . قلحمة ( qalhamat ) م . ع . قلحم قلحمة : پير گرديد . قلحوم ( qolhum ) ا . ع . بزرگ جثه و كلان خلقت . قلخ ( qalx ) ا . ع . خر سالخورده . و گشن تيز شهوت . و نى ميان كاواك . و قلخ قلخ : كلمهايست كه در وقت گشنى گويند و ترغيب بر ضراب كنند . قلخ ( qalx ) م . ع . قلخ الفحل قلخا و قليخا ( از باب فتح ) : بانگ كرد آن گشن . و قلخه : زد چيزى خشك را بر چيز خشك ديگر . و قلخ الشجرة : بركند آن درخت را . قلخم ( qelxamm ) ا . ع . شتر ستبر بزرگ كوهان . قلد ( qald ) ص . ع . سوار قلد : دست - برنجن تاب داده . قلد ( qald ) م . ع . قلد الماء فى الحوض قلدا ( از باب ضرب ) : فراهم آورد آب را در حوض . و كذا : قلد اللبن فى السقاء و الشراب فى البطن . و قلد الشيئ على الشيئ : پيچيد آن چيز را بر آن چيز . و قلد الحبل : تاب داد ريسمان را . و قلدت الحمى فلانا : تب گرفت فلان را هر روز . و قلد الزرع : آب داد آن كشت را . و قلد الحديدة : تنگ كرد آهن را و پيچيد آن را بر چيزى . قلد ( qeld ) ا . ع . نوبت آب در هر چهار روز يك مرتبه . و قافلهء مكه بسوى جده . و روز آمدن تب . و تب ربع . و گروه و جماعت . و نرهء ستور . و آمدن باران هر هفته . يق : سقنا السماء قلدا يعنى در هر هفته بموقع باران باريد . و نيز قلد : قعب و يا كاسهاى شبيه بقعب . و قولهم : اعطيته قلد امرى يعنى كارهاى خود را بوى سپردم . قلداء ( qald ' ) ص . ع . ناقة قلداء : ماده شتر دراز گردن . قلدة ( qeldat ) ا . ع . دردى مسكه كه بگداختن فرو نشيند . و خرما و پستى كه با روغن طبخ مىكنند چون خواسته باشند روغن را خالص كند .